มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ (Bladder cancer) เป็นหนึ่งในมะเร็งระบบทางเดินปัสสาวะที่พบบ่อย โดยเฉพาะในเพศชาย
และมีความสำคัญเพราะมีอัตราการกลับมาเป็นซ้ำสูง แม้จะรักษาแล้ว
ใครเสี่ยงมากกว่าปกติ
สูบบุหรี่เป็นเวลานาน (เป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก)
สัมผัสสารเคมีบางชนิด เช่น ในอุตสาหกรรมย้อมสี, ยาง, หนัง
การอักเสบเรื้อรังของกระเพาะปัสสาวะ (เช่น จากการใส่สายสวนปัสสาวะนาน)
เคยได้รับการฉายรังสีหรือยาเคมีบางชนิด (เช่น Cyclophosphamide)
อายุ >55 ปี และเพศชายพบมากกว่าเพศหญิงประมาณ 3-4 เท่า
นัดพบในผู้ป่วยสูงอายุ ส่วนใหญ่มักจะอายุเกิน 70 ปี
—
อาการที่ควรระวัง
ปัสสาวะมีเลือดปน (สีชมพู แดงสด หรือแดงเข้ม)
ปัสสาวะบ่อย ปวดแสบขณะปัสสาวะ
ปวดท้องน้อย หรือปวดหลังล่าง (โดยเฉพาะถ้ามีการแพร่กระจาย)
อ่อนเพลีย น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
—
การวินิจฉัย
ตรวจปัสสาวะหาเลือดและเซลล์มะเร็ง
ส่องกล้องตรวจภายในกระเพาะปัสสาวะ (Cystoscopy)
เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT urogram) หรือ MRI เพื่อดูการลุกลาม
ตรวจชิ้นเนื้อ (biopsy) เพื่อยืนยันชนิดของมะเร็ง
—
ชนิดทางพยาธิวิทยาที่พบบ่อย
Urothelial carcinoma (Transitional cell carcinoma) พบมากที่สุด
Squamous cell carcinoma และ Adenocarcinoma พบได้น้อย
—
การแบ่งระยะ (Staging)
Non-muscle invasive (ยังไม่ลุกลามเข้ากล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะ)
Muscle-invasive (ลุกลามถึงชั้นกล้ามเนื้อ)
Metastatic (แพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่น เช่น ปอด กระดูก ตับ)
—
แนวทางการรักษา
1. Non-muscle invasive
ผ่าตัดส่องกล้อง (TURBT) ร่วมกับการฉีดยาเคมี/ภูมิคุ้มกันเข้ากระเพาะปัสสาวะ เช่น BCG หรือ Mitomycin C กระเพาะปัสสาวะยังอยู่ที่เดิม
ติดตามอย่างใกล้ชิดเพราะมีโอกาสกลับเป็นซ้ำสูง
2. Muscle-invasive
ผ่าตัดกระเพาะปัสสาวะออกทั้งหมด (Radical cystectomy) ร่วมกับการทำทางเดินปัสสาวะใหม่ ต้องปัสสาวะผ่านทางถุงหน้าท้อง
หรือการฉายรังสีร่วมกับเคมีบำบัดกรณีต้องการเก็บกระเพาะปัสสาวะ ต้องมีหมอหลายสาขาช่วยกันดูแล
3. Metastatic
เคมีบำบัด (เช่น Cisplatin-based regimen)
ยามุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy เช่น Pembrolizumab, Atezolizumab) ตามตัวบ่งชี้ทางชีวโมเลกุล
รายที่มีเลือดออกเยอะ ปัสสาวะเป็นลิ่มเลือด ปวดกระดูกจากมะเร็งแพร่กระจายสามารถใช้การฉายรังสีเพื่อบรรเทาอาการ
—
การติดตามหลังรักษา
ตรวจปัสสาวะและส่องกล้องตามนัดอย่างเคร่งครัด
ช่วงแรกมักตรวจทุก 3–6 เดือน เพื่อจับการกลับเป็นซ้ำให้เร็วที่สุด
—
ข้อควรจำ
ปัสสาวะมีเลือดปนโดยไม่มีอาการเจ็บ ไม่ควรนิ่งนอนใจ ควรพบแพทย์
การเลิกบุหรี่ลดโอกาสเกิดโรคและลดการกลับมาเป็นซ้ำ
ตรวจติดตามต่อเนื่องแม้อาการปกติ เพราะมะเร็งชนิดนี้กลับมาเป็นซ้ำได้ง่าย
